magisch boek

De Bijbel is je God niet

5 min leestijd

Mij werd geleerd om de Bijbel ‘van kaft-tot-kaft’ te geloven. De Bijbel, het was het onfeilbare Woord van God, dat was uiteindelijk het enige dat houvast kon bieden. Nu heeft deze opvatting er nogal eens toe geleid dat christenen meer mensen ‘van het boek’ dan mensen ‘van de weg’ zijn. Het idee van de Bijbel onfeilbaar is, heeft nogal wat haken en ogen. Onfeilbaar betekent dat het niet de mist in kan gaan, geen fouten heeft, altijd en universeel geldig is.

Welke God eigenlijk?

Ehm, nou, volgens mij ligt het wel wat genuanceerder. Niet het minste vanwege het feit dat er een grote ontwikkeling zit door de Bijbel heen. God is door de Bijbel heen liefdevol, jaloers, wraakzuchtig, genadig, tiranniek naar onbekende volken, tiranniek naar zijn eigen volk, hij is straffend, hij is vergevend, dichtbij, ver weg, standvastig in zijn mening maar ook op andere gedachten te brengen, hij lijkt opdracht te geven voor volkerenmoord, hij roept op om je vijanden lief te hebben. Wees nou eerlijk, wie is hij nu? En wat moet je met de Bijbel zonder er alleen maar uit te pikken wat je wel goed uit komt?

Geloof in een heilig boek

Terugkijkend op de jaren die achter mij liggen moet ik bekennen dat de Bijbel erg vaak de plek van een God is gaan innemen. En voor sommige christenen (en zeker ook sommige reformatorische kerken) is hun geloof een geloof in een boek geworden. Een heilig boek. Een boek met het onfeilbare woord van God. Maar het boek, dat is het einde van alle tegenspraak.

Als het christelijk geloof verwordt tot het geloof in een heilig boek, dan moet je je grote zorgen maken. Temeer daar in het heilige boek zelf staat geschreven dat ‘de letter doodt’ (zoek maar op, staat in 2 Korintiërs 3:6). Dus het kijken naar het boek, het papier, de letters, en je daaraan overgeven, dat is een weg met een nogal dramatische afloop: de dood. Hey, dat staat er dus hè. Dus het is nogal gevaarlijk om met dat boek om te gaan alsof het God is. Het is ook geen boek dat kant en klaar uit de hemel is komen vallen. Denk alleen al aan de discussies die er zijn over de definitieve inhoud van het heilige boek van de christenen: wat hoort er wel bij, en wat hoort er niet bij. Dat alleen al geeft nogal veel ruis op de lijn om te kijken naar het boek als onfeilbaar woord van God, en wel van kaft-tot-kaft. Het is zeker ook geen boek om te aanbidden, om je voor neer te buigen, om er offers aan te brengen en lofliederen over te schrijven.

Als God zo groot als de Bijbel is, dan is de Bijbel je God.

Een magisch boek

De Bijbel is ook geen magisch boek om maar op het juiste moment bijbeltje-prik te doen (je weet wel, je klapt je Bijbel open en met je ogen dicht wijs je een tekst aan die voor dat moment je Gods leiding duidelijk moet maken). De Bijbel is geen magisch boek dat je allerlei utopische waarheden zal ontsluiten als je maar de juiste code weet te kraken (al noemen sommigen dit geen ‘code kraken’ maar iets als ‘God liet me zien dat…’).

Onfeilbaar?

Maar wat is de Bijbel dan wel? Het is een boek dat hier is geschreven door mensen die op zoek zijn geweest naar wie God is. Die ervaringen en openbaringen hebben gehad, die God tegenkwamen, die de verhalen over God meekregen die zijn overgeleverd. Dat er verschillende mensen aan hebben geschreven kom je zeker tegen in de Bijbel. Denk alleen al aan de verschillende meningen en verschillende karakters van God die worden beschreven. Is dat erg? Nee hoor, want de Bijbel is niet in die zin ‘het onfeilbare woord van God’, het is geen eenduidend verslag van God, geen vastomlijnde mening. Het is het verslag van wat mensen hebben begrepen van God, in hun cultuur, in hun tijd en hun wereld. Het is een boek dat is geleefd!

Jezus op het toneel

Belangrijk lijkt me om te zien dat als Jezus ten tonele verschijnt, hij ook over de oude boeken nogal wat te zeggen heeft. Helaas ook niet onbetwist duidelijk in alle facetten. Aan de ene kant heeft hij het erover dat er geen punt en komma van het oude zal veranderen, dat hij niet de oude voorschriften of de profeten af te schaffen (Matteüs 5:17-18) maar in dezelfde vaart heeft hij uitspraken waarin hij zegt dat ‘… jullie hebben gehoord dat gezegd werd…’ om vervolgens te zeggen: ‘En ik zeg zelfs…’ Het is een bijna onbeschaamd (vergeef me de oneerbiedige uitdrukking) waarop hij zichzelf neerzet: vergeet niet alles wat je hebt meegekregen van je voorvaders maar kijk en luister nu goed naar mij want dan kom je pas echt op het goede spoor. Trouwens, als God niet op mij lijkt, zo zegt Jezus, dan is het niet God die je ziet (Johannes 14:9).

Maak van je Bijbel geen God. Aanbid geen boek en aanbid geen mens. Aanbid God alleen. En voor de duidelijkheid nog maar een keer: als God niet lijkt op Jezus, dan is het God niet.

UPDATE: lees ook het vervolg: ‘Over de inspiratie van de Bijbel‘ waar ik veel meer inga op een toch wel spannend thema. En lees daar vooral ook mijn geloofsbelijdenis.

PS 1: lees ook het artikel: ‘Kun je Bijbelteksten objectief uitleggen? Rob Bell vindt van niet

PS 2: in het najaar komt het boek ‘Omdat de Bijbel het zegt‘ van Peter Enns uit. Dat boek zou misschien wel verplichte stof moeten worden voor iedereen die is opgevoed met de Bijbel.

 

20 reacties

  1. Gijs op 04-02-2019 om 13:10

    Goed artikel, oude testament zijn Joodse overleveringen. Daar lees je over de omgang van mensen met God. Het nieuwe testament is een Rooms theologisch boek. Kern daarvan is de geloofbelijdenis en bedoeling is dat je Jezus voorbeeld volgt. Zijn weg volgt. Het nieuwe testament staat vol gelijkenissen. Dat je daarvan leert en Jezus laat zien dat niemand onfeilbaar is en dat je moet leren vergeven. De bijbel van A t/m Z serieus nemen is vragen om moeilijkheden. Citaat Gahndi: Het Christendom is een mooie leer ( ! ) toch heb ik in mijn leven weinig echte Christenen leren kennen. Volg Jezus in zachtheid na en wordt niet als Farizeen en schriftgeleerden die de schrift vóór de mensen stelden. Jezus zei ook. De mens is er niet voor de Sabbath; de Sabbath is er voor de mensen.

  2. Peter op 30-08-2016 om 09:10

    Kern is de vraag naar schriftinspiratie. De aanhangers van de zgn. ‘mechanische inspiratie’ stellen dat ieder woord letterlijk is ingegeven. De bijbelschrijvers zijn dan een soort menselijke equivalent van een printer, die zonder eigen inbreng Gods woorden opschrijven.
    Dat is problematisch, want je ziet duidelijk verschillende schrijfstijlen, karakters en opleidingsniveaus van de schrijvers terug. Er is een persoonlijke inbreng, ook in de verwoording. Bv. Het Grieks van Johannes (een visser) is eenvoudiger dan dat van Paulus (een schriftgeleerde).
    Toch geloof ik dat God echt wel in staat is, zelfs door de persoonlijke filters van de bijbelschrijvers heen, om Zijn boodschap over te brengen. Het komt alleen niet in ‘hapklare brokken’. Het is nodig te studeren om te begrijpen wat de boodschap is. Het is ook van belang te beseffen dat we geen andere bronnen hebben. Alles wat na de eerste eeuw geschreven is, is uit de tweede hand en kon niet meer gecorrigeerd worden door de ooggetuigen. Dat voegt dus niets meer toe en als het dat wel doet, kun je je afvragen op welk gezag.

    Wat is dan de maatstaf? Mijn geloof in de bijbel is een gevolg van mijn geloof in Jezus. Hij erkende duidelijk de Tenach. Ik geloof dat Zijn boodschap correct door de ooggetuigen is opgeschreven (anders valt inderdaad alle basis weg). Paulus was geen ooggetuige, maar wel zeer invloedrijk in zijn tijd. Als hij een andere boodschap bracht, is het wel heel vreemd dat er geen spetterend debat tussen hem en de ooggetuigen is gedocumenteerd.
    De vraag naar letterlijke onfeilbaarheid, of mechanische inspiratie vind ik eigenlijk niet zo relevant. De bijbel is wat we hebben en vanuit Jezus gezien is er alle reden om het boek te geloven.

    Dan nog dit. Je zegt: “En wat moet je met de Bijbel zonder er alleen maar uit te pikken wat je wel goed uit komt?” Die vraag maakt mij alert bij het lezen van een artikel als dit. Juist wanneer je aan het schriftgezag tornt, wordt het risico groot dat je datgene dat jou niet past, wegzet als ‘mensenwerk’.

    Ik onderschrijf de reactie van Jan. Ik moest ook meteen aan Kuitert en Labuschagne denken. Ze hebben veel schade veroorzaakt. Ook zijn correctie m.b.t. ‘de letter doodt’ onderschrijf ik. Dat gaat niet over de bijbel, maar over de wet.

  3. Jan op 30-08-2016 om 06:53

    De ideeen die je verwoordt, doen mij denken aan mijn vroege tienertijd in de Geref Kerk (begin jaren 1980). Daar werd ook steeds meer gedacht dat de Bijbel door mensen geschreven is over hun ervaring met God en zeker niet letterlijk of normgevend genomen moet worden. Populair waren mensen als Kuitert en Labuschagne (“De Bijbel als Gods plakboek”). Gevolg was wel dat zeer velen de kerk en het geloof verlieten. Waarom zou je in de God van de Bijbel geloven als je niet meer in de Bijbel van God kunt geloven? Mijn prille geloof kwam in een crisis, maar dankzij de evangelische beweging heb ik Jezus mogen leren kennen. Ik constateer dat na 50 jaar ook in de evangelische wereld deze ideeen hun intrede beginnen te doen.

    Je haalt de tekst aan “De letter doodt”. Ik kan mij vergissen, maar meen toch echt dat dit betekent dat de Wet (Thora) doodt: wij kunnen die niet houden en kunnen daarom niet Gods leven ontvangen. Daarom is Jezus gekomen. En dus niet dat het op grond van deze tekst “dramatisch is om je over te geven aan de letters”.

    Ik merk, dat hoe langer ik de Bijbel ken en lees, hoe meer ik God leer kennen. Weliswaar nog “scratching the surface”, maar ik raak steeds meer onder de indruk van Hem. Als ik de Bijbel zou beschouwen als door mensen geschreven op feilbare wijze, zou de Bijbel het gezag verliezen en zou ik niet weten, als de Bijbel over God (of Jezus spreekt) wat ik voor waar of onwaar zou moeten houden.

    Groet en Zegen

    • Wouter van der Toorn op 30-08-2016 om 18:48

      Ik vermoed dat er nog veel lessen te leren zijn. De evangelische wereld lijdt wel erg vaak aan een simplistisch idee over de oude boeken. En we zijn in onze Westerse en Calvinistische wereld vergeten om in de verhalen te leven; we zijn veel te theoretisch omgegaan met de oude woorden. In mijn vervolgblog ga ik wel even wat dieper hierop in. http://www.creatov.nl/2016/08/over-de-inspiratie-van-de-bijbel/



  4. balk s op 29-08-2016 om 12:29

    Als (nagenoeg) enige rooomsche jongen bij een algemeen christelijke studentenvereniging ben ik dit vaker tegen gekomen: dat mensen geen gezag ten dienste aan de bijbel accepteren. “Alleen de bijbel” met als resultaat “mijn interpretatie is de enige juiste”. Terwijl de bijbel zelf daar ‘duidelijk over is’: de kerk is pijler van de waarheid (1 Tim 3:15). Maarja, dat is een rooomsch statement en dus verdacht, zo niet ‘valse afgoderij’. Het is dus inderdaad een vraag naar gezag: bijbel alleen of houdt de Kerk ons een bijbel voor?

  5. statenvertalingmp3 op 29-08-2016 om 11:10

    Gooi die vooroordelen boeken en theorieën over de Bijbel aan de kant. Het is het geopenbaarde Woord van God. Doe zoals de Bereers deden, onderzoek de Schriften!

    • Wouter van der Toorn op 30-08-2016 om 18:51

      Welke vooroordelen heb jij over boord moeten gooien? Durf je dat? Ben je ooit tot gecorrigeerde inzichten gekomen? Ooit iets moeten herzien? Ooit iets achter je moeten laten?



  6. Coen van Dalen op 29-08-2016 om 10:04

    Zeer interessant artikel. Past in mijn denkwijze over de Bijbel.

    • Wouter van der Toorn op 30-08-2016 om 18:52

      Nu is het niet per se belangrijk dat je het met me eens bent hoor. Altijd vragen stellen. Heel gezond



  7. vader Jakob op 29-08-2016 om 09:02

    Hoe zouden we anders tot kennis van de waarheid komen? Geblaat van theo-logen? Geestdrijverij? 2Petrus 1:19

  8. Marieke Al op 29-08-2016 om 08:32

    Als katholiek lees ik je blog met interesse. Ik snap dat je tegen dit probleem aanloopt. Hoe interpreteer je het Woord van God. Daar gaat het eigenlijk om, zeker als je denkt tegenstellingen te vinden in de Bijbel. Misschien kan de katholieke visie helpen in het probleem, mij helpt die goed namelijk. De Bijbel is zeker een boek dat geschreven is door mensen, maar wel onder inspiratie van de h. Geest. En in die zin zijn er wel invloeden van cultuur en tijd, maar dat maakt het niet oneindig relatief, in de zin van iedere mens zijn eigen God. Het is het Woord van God en dus onfeilbaar. De h. Geest maakt de eenheid in verscheidenheid. Om het Boek nu te lezen heb je ook de h. Geest nodig. Volgens ons in de volheid van de gemeenschap van de Kerk, die onder leiding van de bisschoppen staat. Zo staat dan het leergezag uiteindelijk garant voor de juiste interpretatie. Wat niet wegneemt dat iedere gelovige zijn of haar inspiratie moet vinden in Gods woord. En wat staat nu boven wat? Wie heeft meer gezag: de traditie of het Woord van God? Men zegt wel eens: wat was er eerder? De gemeenschap van gelovigen of het opgeschreven Woord? Maar ik vind dat niet zo’n fijn antwoord. Het leergezag staat ten dienste van het Woord van God en zal het met de hulp van de h.Geest getrouw uitleggen.

  9. Ruben op 28-08-2016 om 23:33

    De grote vraag in dit alles is: wat heeft (voor jou) het hoogste gezag? Jouw stellingen en overtuigingen zijn namelijk op iets gebaseerd, iets wat gezag heeft voor jou. Méér gezag ook dan de Bijbel, zoveel is duidelijk. Dat bedoel ik overigens niet als waardeoordeel. Je kunt het ook anders stellen: wie of wat acht je het meest betrouwbaar? Dit kan de Bijbel zijn, maar ook het verstand. Of bijbelwetenschappers. Vul maar in. Iets (of iemand) heeft het hoogste gezag, vertrouwen we het meest. Is daarmee ook de meest bepalende factor in onze zoektocht naar de waarheid, naar God. Want alles wordt er aan onderworpen. Bewustwording hiervan is dan ook cruciaal. Vertrouwen je op je verstand? Om welke redenen dan? Vertrouw je op de Bijbel? Waarom? Enzovoorts. Niet dat het het één OF het anders is, maar het één gaat wel BOVEN het ander. Wat boven alles gaat is uiteindelijk een keuze, zelfs een kwestie van geloof. Het is een gezag waar je je aan onderworpen hebt. Vergelijkbaar met een wetenschappelijk axioma, een aanname die voor waar wordt aangenomen, tot het spoor dood loopt. Zie daar het gevaar. Installeer een onjuist navigatiesysteem en je komt niet tot je doel. Want dat is het hoogste gezag. Een navigatie. Je denken en handelen worden er ingrijpend door beïnvloed. Het is de verschuiving in gezag die tot o.a. deze blog heeft geresulteerd. Nu maar hopen dat de navigatie je niet laat verdwalen in het bos…

    • Hans op 29-08-2016 om 15:54

      Voor mezelf zou ik zeggen dat God het hoogste gezag heeft. Nu is de vraag hoe we Gods woord kunnen horen of lezen. De Bijbel is voor mij de belangrijkste bron hiervoor. Ik ben ervan overtuigd dat God mensen ertoe heeft geïnspireerd om hun godservaringen op te schrijven en dat hij ervoor heeft gezorgd dat veel van die gebeurtenissen, visioenen, liederen en gedachten in de Bijbel bewaard zijn gebleven. In die zin is het een heilig boek. Maar ik denk wel, dat God de schrijvers vrij heeft gelaten om hun eigen woorden te gebruiken. Je kunt niet verwachten dat mensen van die tijd objectief en zakelijk verslag deden. Bovendien zijn die teksten gekleurd door de cultuur en de vooroordelen van de schrijvers. God zelf zou wel eens een andere mening kunnen hebben over bepaalde dingen. Dat betekent niet dat ik alles mag verwerpen wat me niet zint of wat ik niet begrijp. Nee, ik probeer me zo eerlijk mogelijk af te vragen wat werkelijk Gods wil en waarheid is. Daarbij spelen mijn eigen verstand en dat van medegelovigen en belangrijke rol. Verder geloof ik dat de Heilige Geest mij in bepaalde mate vormt en leidt. Ik ben het dus in grote lijnen met Wouter eens, maar ik zou een wat positievere insteek hebben gekozen, met bewondering voor de Bijbel.



  10. Mark op 28-08-2016 om 21:56

    Zou je je enthousiasme misschien wat verder toe kunnen lichten?

    Ik lees dat het een nieuwe revolutionaire manier van Bijbellezen geeft en het je de teksten in perspectief van het ‘nu’ laat zien. Dan denk ik: ja eindelijk, na tweeduizend jaar… eindelijk. Nu is het pas volbracht.

    • Wouter van der Toorn op 30-08-2016 om 18:58

      Nee hoor, het is helemaal niet ‘nu eindelijk’. Soms denken we dat wij het in onze tijd allemaal hebben gevonden en zien we door de bomen het bos niet meer. Het is ook echt terug gaan naar de eerlijke vragen.



  11. Meneer B. op 28-08-2016 om 21:16

    Er gaat vanuit een christen een natuurlijke neiging naar het woord van God. 2 Petrus spreekt hierover als ‘verlang als kleine kinderen naar de zuivere melk van Gods Woord’. Psalm 119 spreekt over het woord in vele manieren, en in vers 77 als ‘genot’ of ‘vermaak’. In Timotheüs 3:16 staat dat ‘alle schrift door God is ingegeven en nuttig is tot weerlegging, verbetering, vermaning en onderwijzing.’
    Je kan dus niet zomaar zeggen “Het is een boek dat hier is geschreven door mensen die op zoek zijn geweest naar wie God is.” Nee, God zocht, of eerder, koos de mensen uit aan wie Hij zich wilde openbaren.

  12. Rien op 28-08-2016 om 21:11

    Als je zoals Jij Wouter, en ik, behept bent met zo’n reformatorische achtergrond, is de volende vraag: hoe nu verder. Ik moet toegeven dat ik daar nog niet uit ben. Wel vind ik veel waardevols in de boeken van Bart D. Ehrman.

    • Wouter van der Toorn op 30-08-2016 om 19:02

      Net als jij ben ik er niet uit. Mij helpt mijn levensmotto (fijn gejat van Tolkien): ‘Not all who wander are lost’. Ik ben wel zoekende, maar ik ben de weg niet kwijt. Heb jij een motto dat je daarbij helpt?



  13. Ineke op 28-08-2016 om 17:20

    .

Laat een reactie achter