de schepping van adam

God schiep hemel en aarde… maar hoe?

7 min leestijd

In het begin schiep God de hemel en de aarde… Zo begint de Bijbel, het onbetwiste belangrijkste boek voor christenen. Kan je als 21e eeuwse christen nu wel geloven in de schepping? Of moeten we dat maar herzien? Een paar gedachten van mij hierover.

de schepping van adam

De schepping van Adam is een onderdeel van het fresco op het gewelf van de Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad geschilderd door Michelangelo rond 1511

Een van de redenen waarom christenen het geloof verlaten (lees deze punten) is bijvoorbeeld het feit dat er teveel ingeblikte en oppervlakkige antwoorden komen op moeilijke vragen. ‘Het staat zo in de Bijbel‘ is zo’n gevleugeld antwoord waar je eigenlijk maar weinig mee kan. Want als er één ding is met de Bijbel: het is vrij eenvoudig om deze te laten zeggen wat je gelooft. Je mag het ook buikspreken noemen. Natuurlijk, dat kan alleen door twijfelachtig gebruik van de oude tekst, maar het is blijkbaar mogelijk om op basis van dezelfde bijbel allerlei verschillende en tegengestelde overtuigingen te hebben.

Je bent misleidt door de duivel

Een interessant thema is bijvoorbeeld het omgaan met de oude teksten uit het boek Genesis. Hoe moet je het scheppingsverhaal lezen en begrijpen? Ik ben opgegroeid met de overtuiging dat een schepping van 6 dagen van 24 uur niet eens bevraagd werd. En kinderen krijgen mee dat ‘geloven in evolutie’ direct betekent dat je bent misleid door de duivel. Ja, zo houdt de discussie wel snel op hè. En als je dan gaat nadenken… dat je dan blijkbaar niet in het plaatje past. Dus leg je de hele Bijbel maar naast je neer. Want er is toch geen hoop op een zinnige combinatie tussen de dingen die logisch zijn en dat wat er in de Bijbel staat.

Nu kan ik blijven hangen in ‘ik weet het niet’. Want als er een God is, dan moet ie groot, sterk, krachtig en almachtig zijn. Dus met een woord zou hij alles op zijn plek moeten kunnen zetten. Als ik nu niet meer zo overtuigd ben dat het ook letterlijk zo moet worden begrepen, geloof ik dan niet in de almachtige God? Deze conclusie gaat me echt te snel. De eerste hoofdstukken van Genesis zijn poëzie en is geen historische verslaglegging. Dat zeg ik niet alleen, maar daar is men het over het algemeen wel over eens. Hoe je vervolgens dat moet uitleggen, dat is de vraag.

“Geloof je dan niet meer in God als schepper”?

Kijk, die vraag impliceert dus een vreemde conclusie. Want juist de twee scheppingsverhalen in Genesis 1 tot 3 maken juist duidelijk dàt er een schepper is, dàt God overal achter zit. Het legt niet uit hoe het precies is gegaan maar dat is ook niet het doel van deze teksten. Het gaat over de oorsprong waar God achter zit. En beschreven in een wereldbeeld die echt anders is dan de onze. Lees de Bijbel en je komt vreemde wetenschappelijke visies tegen die vanuit hun tijd helemaal niet zo vreemd waren. De aarde is plat, er staan zuilen onder, de hemel is als een soort tentdoek gespannen boven de aarde, een waterreservoir is in de hemel, de zon draait om de aarde… Over veel van deze visies op de aarde en kosmos denken we niet meer eens over na dat het echt achterhaald is: dat is namelijk logisch. Maar zo logisch was dat niet. We hebben de visie van aarde als centrum van het heelal maar moeilijk los kunnen laten in de geschiedenis. Ik noem alleen maar Nicolaas Copernicus, de wetenschapper die een nieuwe visie op de kosmos introduceerde, maar dat was wel tegen het zere been van de kerk.  Zitten we niet in eenzelfde tijd waarin we een aantal wereldbeelden moeten bijstellen aan de dingen die we kunnen weten vanuit de wetenschap (en ik ben me erg bewust dat we vooral heel veel dingen niet weten).

Echter, het hoeft niet te betekenen dat God gelijk over boord gaat. Want de mededeling in Genesis is dat er een schepper is die staat achter alles wat leeft en bestaat. Maar hoè hij als schepper achter alles zit, dat wordt niet gezegd.

Vertel het me, als je zoveel weet

In het boek Job (een van de oudste teksten uit de Bijbel) heeft de schepper God een gesprek met Job. Aan het eind van het gesprek somt God alleen maar op hoe de schepping functioneert. En… wie zit hierachter?

Wie is het die mijn besluit bedekt
onder woorden vol onverstand?
Sta op, Job, wapen je;
ik zal je ondervragen, zeg mij wat je weet.
Waar was jij toen ik de aarde grondvestte?
Vertel het me, als je zoveel weet…
(Job 38:2-4 NBV)

Het mag niet zo zijn dat je moet kiezen tussen evolutie of geloof en dat er geen combinatie tussen die twee mogelijk is. Als dat zo is, dan hebben we een te beperkt idee over God gemaakt.

Bloedserieus, niet letterlijk

Je moet de Bijbel bloedserieus nemen, maar niet letterlijk. Het boek is nooit bedoeld om ons te informeren over de chemie of de biologie van de vroege kosmos. Het scheppingsverhaal is een theologisch statement om te benadrukken dat er maar één God is. De maan en de zon zijn dus geen goden, maar geschapen entiteiten. De tekst gaat in wezen vooral over de plaats van God, de aard van de schepping en de betekenis van de mens in de kosmos. ~ Cees Dekker (Trouw)

Kijk, wat niet echt helpt is om het idee van schepping als dom weg te zetten. Net zo min als het idee van evolutie als heidens. Te vaak zijn evolutionisten vooral anti-religieus. Kijk, dàt vind ik nu onnodig bekrompen. Het is nog niet zo lang geleden dat we nauwelijks iets wisten van de kosmos waarvan we ondertussen een klein stukje meer weten. Dat door wetenschappelijke ontdekkingen we meer weten, wil niet zeggen dat alles van hoe we vroeger dachten dom en idioot is. Blijkbaar zouden dan slechts in de afgelopen tientallen jaren de idioten opeens in de minderheid zijn… omdat we nu pas eindelijk het echt begrijpen. Ik vermoed dat iedereen zijn wereldbeeld zal moeten bijstellen als we weer nieuwe dingen ontdekken.

Maar dit alles zegt nog niets over de vraag of er een schepper achter zit. Het zegt nog niets over een schepper die we kunnen ontdekken (of misschien wel niet kunnen ontdekken). Een schepper waar sporen van te vinden zijn, maar moeilijk te ‘bewijzen’. Ach, God bewijzen, hoe zou je dat ook willen? Als hij er is dan moet hij groter zijn dan… tja … dan alles wat ik ken. Dus alles wat ik van de schepper zal kennen is altijd in de beperking van mijn menselijke waarneming en voorstellingsvermogen.

Ja, ik geloof

Ik geloof in God als schepper. En ik denk dat, door de ontwikkelingen door (in ons begrip) miljoenen jaren heen, we nu zijn wie we zijn. Maar ja, misschien is het allemaal wel een beetje anders (of heel erg anders) gegaan. We zijn er niet bij geweest. En alles waar we van overtuigd zijn is gebaseerd op interpretaties van waarnemingen in het nu. Ik ben me trouwens ook bewust dat evolutietheorie geeft geen afdoende verklaring geeft voor ontstaan van leven. Daarom ook hier: we weten minder dan we vaak denken.

Een fatale koppelredenering moet te allen tijde worden voorkomen. Dat is een onjuiste rem op de nieuwsgierigheid van de mens die wil ontdekken en begrijpen. Dat kan prima samengaan met geloof en spiritualiteit.

Voor nu hou ik het hierbij. Anders wordt het nerdy en filosofisch. Reacties zijn natuurlijk van harte welkom. Graag inhoudelijk en respectvol naar alle overtuigingen.

10 reacties

  1. Erik op 13-01-2018 om 19:46

    Wat zou God bedoelen met ‘overvloed, wateren, mens, dag’
    Als iemand concludeerd dat mensen met eigen taalbesef enz. de bijbel geschreven hebben…
    Misschien doet de gene die de conclusie maakt dat zelf dus ook?
    Of gelooft (begrijpt) hij het beter?
    Of juist helemaal niet?
    Het werd na elke dag avond en weer morgen.
    God spreekt (dag), beziet dat de avond valt (duisternis) en beziet dat de morgen de dag zal inluiden.
    Hij heeft zich geopenbaard maar werd niet gezien, echter zag Hij dat men het wel waard was….
    En toen zei God….



  2. Anthony Ruijtenbeek op 02-11-2015 om 20:46

    Toch eerst even dat misverstand over Copernicus uit de wereld helpen; het was Galileo die in conflict kwam met de Kerk, niet Copenicus, die kreeg zelfs ondersteuning vanuit het Vaticaan: http://www.newadvent.org/cathen/04352b.htm

    En evolutie; als ik een paar stappen naar achter zet, en ik kijk naar het grotere plaatje, dus niet alleen naar het puur biologische aspect, dan zie ik overal evolutie in terug. God zag dat het goed was, maar er staat niet dat het áf was. In de Bijbel zie je een graduele ontwikkeling en later, in het tijdperk van de Kerk, eveneens. Net zo goed als dat je dat trouwens ook, in het klein, in een mensenleven ziet. Op zich gaat dat ook prima samen met mijn geloof trouwens. Je kunt het ook zien aan hoe de Kerkvaderen met Genesis omgingen. Er waren wel wat ‘piketpaaltjes’, wat uiterste buitengrenzen, maar daarbinnen was er niet één gezamelijke lezing. In zekere zin zou je ook kunnen zeggen dat de Kerk het OT ‘andersom’ leest. Christus is het middelpunt van de geschiedenis en door Hem heen kunnen we het OT min of meer begrijpen. En hoe verder je terug gaat, hoe vager het natuurlijk wordt. Dat is in de geschiedkunde niet veel anders uiteraard.

    Natuurlijk is er wel enige wrijving geweest voor wat betreft bepaalde aspecten. Teilhard de Chardin, waar Benedictus XVI trouwens de nodige bewondering voor had, en terecht, is eigenlijk gestruikeld op één bepaald punt; het ‘wegredeneren’ van de (erf-)zonde als ware het een evolutionair afvalproduct.

    Nee, ik denk wel dat er zowel een eerste mens als een eerste zonde geweest is, en dat gaat ook niet in tegen de gedachte van evolutie, want op een macro-niveau kun je weliswaar spreken van een graduele ontwikkeling, maar op een micro-niveau is er vaak juist sprake van ‘punctuated equilibrium’ (iets wat je trouwens op veel andere wetenschapsterreinen terug ziet, ook in de geschiedkunde kunnen de nadruk leggen op continuïteit, maar evenzogoed ook juist op breuklijnen). Ik stel me dan zo voor dat ‘menswording’ niet zozeer iets fysieks was (en dat deze eerste mens ook nog gewoon met z’n niet-menselijke biologische soortgenoten kon paren), maar dat er een soort schakelaar in het brein overging waarop deze zich op een bepaalde manier bewust werd van zichzelf, zijn verantwoordelijkheid t.o.v. al het andere én tegenover God. Ik denk trouwens dat dieren nog steeds een rechtstreeks lijntje hebben met God, al missen die dan weer dat bepaalde bewustzijn. Maar ik denk dat de eerste zonde toch is geweest dat deze mens, wellicht in relatie met een andere mens, waar ‘ie wellicht ook de menswording ‘getriggerd’ heeft, bewust, wetende wat hij deed, uit die speciale band met God ‘gestapt’ is. Afijn, zoiets: http://www.strangenotions.com/adam-and-eve-and-ted-and-alice/



  3. maartenferguson op 01-09-2015 om 09:27

    Beste Wouter,

    De evolutietheorie gaat helemaal niet over het ontstaan van het leven, zij geeft slechts een verklaring voor de DIVERSITEIT van het leven. Het ontstaan van het leven is een ander vakgebied en het klopt dat we daar nog maar zeer weinig vooruitgang geboekt hebben. Er is daar nog niet eens een degelijke theorie over, alleen wat hypothesen.

    Dit in tegenstelling tot de evolutietheorie, die de meest succesvolle wetenschappelijke theorie ooit is.

    Je hoeft trouwens als atheïst niet je spirituele gevoel kwijt te raken. Je kunt je blijven verwonderen in de grootsheid van de ‘Schepping’ ook als je niet meer in een schepper gelooft.

    Dit is misschien aardig om te lezen, het behandelt enkele recente schrijvers over dit onderwerp

    http://www.oapen.org/search?keyword=wim+van+moer

    Atheïstische religiositeit | Amsterdam University Press PDF gratis beschikbaar onder Creative Commons Licence



    • Paiba op 02-09-2015 om 11:32

      Dat is het standaard excuus. “De evolutietheorie gaat niet over het ontstaan van leven, maar diversiteit”. Ten eerste, het scheppingsverhaal gaat over beide. God schept leven in allerlei varianten. Planten, vogels, vissen, zoogdieren, mensen. Dus de evolutietheorie is wel degelijk het alternatief voor de schepping. Ten tweede is het een flauwe afleidingstruc, gegoochel met terminologie. Zelfs op de universiteit scharen docenten het ontstaan van leven onder de noemer ‘evolutietheorie’, soms wel toegevend dat daarvoor geen bewijs is. In de regel gelooft de evolutionist gewoon in de oerknaltheorie en de abiogenese.



  4. Martin op 28-08-2015 om 13:16

    Wat ik lastig vind met evolutie, is dat evolutie dood betekend.

    Volgens mij is de volgorde in Genisis wel van belang. God schiep, de schepping was goed, de mens koos voor kwaad, de dood kreeg hierdoor intrede.

    Als je de evolutie toelaat in de schepping, ontkracht je het goed zijn van de schepping, mijns insziens. Immers de de dood zit er dan in verwerkt.



    • maartenferguson op 01-09-2015 om 09:43

      Martin, de werkelijkheid is dood. En dat is maar goed ook. Een muis kan 2600 nakomelingen krijgen in 1 jaar. Je zou tot je knieën in de muizen lopen en een jaar later zouden we allemaal gestikt zijn. (Of meer waarschijnlijk verhongerd omdat de muizen ALLES hadden opgegeten) Hetzelfde scenario met insecten, vogels en reptielen. Maar door de evolutie zijn er jagers en prooidieren. En komt de kat thuis met de muis (ook als ze haar buikje al vol whiskas heeft)
      De mooie natuur van David Attenborough (ook op EO) is helaas ook een verhaal van moord en doodslag, dag in en dag uit. Dit vinden we niet altijd leuk als mens, maar er is geen alternatief. Zeggen dat het niet waar is omdat je het niet leuk vind is een beetje sneu.



  5. Hans A. op 27-08-2015 om 08:11

    Helemaal eens met Wouter en Sebo. Dit is volgens mij ook de opvatting van de meeste christenen in Nederland. De strenge kerken waarin jullie zijn opgegroeid vertegenwoordigen een minderheid. Dat zegt niets over wie er gelijk heeft, maar ik wil de indruk wegnemen dat jullie nu iets ontdekt hebben, dat “de kerk” nog niet eerder ontdekt had.



  6. Pascal op 27-08-2015 om 07:50


    • Rene op 27-08-2015 om 10:22

      Het probleem met mensen als Kent Hovind (en bijvoorbeeld Answers in Genesis) is dat hun kritiek voor de leek heel overtuigend klinkt, maar simpelweg niet klopt. En de alternatieve ‘modellen’ die dit soort organisaties maakt om fenomenen in de geologie en de biologie te verklaren zijn ook simpelweg onhoudbaar.



  7. Sebo Hilberts op 26-08-2015 om 23:26

    Hallo Wouter,
    Ik ben niet opgegroeid met het geloof. Integendeel zelfs! Pas vèr na de dood van mijn ouders ben ik op 45 jarige leeftijd tot geloof gekomen. Alleen. Zonder één enkele christen om me heen. Geen familie, vrienden, kennissen of collega’s die geloofden en mij kennis hadden kunnen laten maken met God’s liefde. Gewoon thuis..achter de pc..nadenkend over alles om me heen en open en oprecht zoekend naar het al dan niet bestaan van God. Mijn enige houvast hierin was/en is de onverklaarbare, onuitsprekelijke liefde en warmte van één enkele vriend…die z’n hele leven al worstelt met het geloof.
    Vanuit mijn altijddurende denken en vragen, kwam ik tot de conclusie dat het eenvoudigweg niet anders kòn, dan dat er wel een God móést zijn.

    Ik kwam tot geloof, vond mijn stekkie in een kerk, en dacht dat ik daar met mijn vragen wel terecht kon en zie daar: (ik citeer jou) : Antwoorden als “het staat zo in de bijbel”…waren mijn deel. Zelfs de schoonheid van de Grand Canyans ‘bleek’ volgens de bijbel in zes dagen geschapen te zijn..

    In mijn ‘prille’ geloof voel ik mij enigszins genoodzaakt om, los van de kerk, ‘mijn eigen’ geloof te hebben, simpelweg omdat in elke kerk op vrijwel elke vraag een kant-en-klaar-antwoord gegeven wordt.
    -de aarde met alles erop en eraan is in zes dagen geschapen. Punt! Het staat in de bijbel.
    -homofilie is een gruwel in God’s ogen (zie Sodom en Gomorra) Punt! Staat óók in de bijbel.

    Afijn..dit zijn er slechts twee, maar er zijn nog vele, vele andere vraagstukken.

    Mijn antwoord (voor mijzelf !):
    -God schiep de aarde, met alles erop en eraan…en heeft het zichzelf laten ontwikkelen door de honderdenduizenden jaren heen. Gestuurd en gecontroleerd. Dáár ligt Zijn Grootheid.
    -God gruwelde van de ongebrijdelde wellust en bestialiteiten, zoals in Sodom en Gomorra. Als Hij Liefde is, hoe kan Hij er dan van gruwelen als twee mensen oprecht van elkaar houden??

    Kortweg: ik hou mij ten allentijde vast aan wat in 2 Tim. 3:16 staat: “Elk Schriftwoord is door God …geïnspireerd/ingeblazen/ingegeven..en KAN gebruikt worden om te onderwijzen..” etc, etc…” Wetende, dat de hele verzameling boeken door mènsen geschreven is..met hùn taalbesef, hùn eigen cultuur, hùn eigen tradities, hùn eigen emoties ÈN hùn tekortkomingen in al dezen.

    Voor mij is dan ook allang niet meer de lètter van de bijbel van belang, alswel de essentie van de boodschap die het Woord uitdraagt.

    God’s wijsheid en warmte,

    Sebo Hilberts