living on the edge

Wouter de twijfelaar

3 min leestijd

Dit is een gastblog van Frank Bosman, ooit de meest spraakmakende theoloog van Nederland. Laatst hebben we een leuke babbel gehad over de dingen die ons bezighouden. En daar is God een groot onderdeel van. Voor hem als katholiek theoloog, voor mij als evangelische blogger (etc, etc). Ik heb hem gevraagd om mij eens advies (en misschien een beetje bemoediging) te geven in mijn zoektocht… 

living on the edge

Wouter ken ik eigenlijk pas persoonlijk sinds twee weken. Toffe gozer. Lekker gekarteld in zijn uitspraken, maar wat mij betreft met zijn hart op de goede plaats. Hij is een twijfelaar geworden. En ik heb de blogs waarin hij open en eerlijk verslag doet van zijn twijfels, met bijzonder veel aandacht en plezier gevolgd. Het is moedig voor een mens, die zo in de kerkelijke wereld zit als Wouter, om niet alleen zijn twijfels te omarmen (in plaats van wanhopig te ontkennen), maar dit ook hier publiekelijk rekenschap van af te leggen.

‘k Hoorde van Wouter dat zijn eerlijkheid hem ook veel negatieve reacties heeft opgeleverd. En dat kan ik nog wel begrijpen ook. Twijfel is als de pest voor veel zekerwetengelovigen. Voor je het weet zijn ze ermee besmet. Dus werpen zij de twijfelaar uit hun midden om zo hun eigen existentiële hersenknagertje het zwijgen op te leggen. En dat is eigenlijk best vreemd. Wat twijfelen hoort bij doorleefd geloven, als ijs bij de Elfstedentocht. Zonder ijs geen tocht, zonder twijfel geen geloof.

De EO – niet bepaald het baken van geloofstwijfel in Nederland – laat vijf grote christenen aan het woord, die allemaal twijfelen: C.S. Lewis, Moeder Theresa, Maarten Luther, Johannes Calvijn en paus Franciscus. Vergeef me dat ik even uit een katholieke reflex vooral die laatste eruit pik. In 2013 zei hij in een interview met America Magazine (geciteerd in TheWeek.com):

‘Het risico verbonden aan het proces om God in alles te zoeken en te vinden (het adagium van de Jezuïeten, red.), is het enthousiasme om alles te willen begrijpen, om met menselijke zekerheid en arrogantie te zeggen: God is hier. We zullen alleen een God vinden die zich aan onze maatstaven houdt.’

De Dominicaan André Lascaris echoot in zijn weblog de woorden van Franciscus:

‘Het is beangstigend een bisschop (hij doelt op mgr. Eijk, red.) te hebben die geen twijfel heeft over zichzelf, over wat hij gelooft en doet. Geen twijfel kennen betekent dat je niets meer kunt leren. Niet openstaan voor nieuwe inzichten: leven zonder twijfel is gevangen zitten in een kooi zonder venster.’

Mag ik je de woorden van deze grote denkers meegeven, Wouter. Niet om een reconversio te bewerkstelligen, noch om je te bekeren tot het katholicisme (maar je bent wel altijd welkom uiteraard J), maar als steuntje in de rug. Twijfelen aan alles wat je gelooft, kan resulteren in een verlies van alles waar je ooit in geloofd hebt. En dat kan allememaggies pijn en verdriet doen. Maar wellicht keert een ander soort geloof terug na door de twijfel te zijn heengetrokken. Een ander geloof, een steviger geloof, een doorleefder geloof.

Na twijfel kan nieuw geloof komen. Het kan. Het hoeft niet. En dat is het gevaar, de uitdaging, living on the edge. Maar het is het risico waard. Altijd. Ik zegen jou en je zoektocht, waar die ook uit moge komen. En Wouter, bid ook voor mij. Want niemand is zonder twijfel. Ook ik niet.

17 reacties

  1. henkkarssenberg op 07-10-2015 om 22:29

    In een al wat ouder boekje ‘In Dubio’ maakt de auteur, ds. Rietkerk onderscheid tussen gevoelstwijfel en wilstwijfel. Ik heb het boekje niet bij de hand, dus uit herinnering:

    Gevoelstwijfel: je gelooft wel, maar hebt veel moeite met de weg, die God gaat met jou of met anderen of met deze wereld. Waarom al dat lijden? In de bijbel wordt dat soort twijfel mild beoordeeld. Je komt het in de Psalmen ook tegen. Waarom verlaat u mij, God? Waarom vergeet u mij? Het paradoxale is dat de gelovige zicht richt tot dezelfde God aan wie hij twijfelt. Heer (Jezus) ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp.

    Wilstwijfel: je WILT twijfelen, want als het toch eens waar is? Dan voel je wel, dat je je oude leventje niet kunt voortzetten en dat wil je eigenlijk niet loslaten. Dus je hoopt maar dat het niet waar is. Over zulk twijfelen is de bijbel niet mild. Maak nou toch eens de keuze voor of tegen God. Blijf niet op twee gedachten hinken.

    Natuurlijk is dit onderscheid tussen gevoels- en wilstwijfel nogal schematisch. En we moeten voorzichtig zijn om voor iemand, die twijfelt te beoordelen welke vorm bijneem of haar van toepassing is. Maar ik denk, dat iemand die twijfelt voor zichzelf wel kan onderzoeken hoe het met hem of haar gesteld is.
    Twijfel je, maar wil je graag God vasthouden? Ga in gebed en God zal je verhoren en je zult rust vinden, al gaat dat met vallen en opstaan.
    Of hoop je in je hart, dat ‘het’ allemaal niet waar is? Want dan hoef je ook niet te erkennen, dat je zelf ook vaak fout zit, hoef je geen vergeving te vragen aan God of aan je medemens en heb je ook geen redding nodig.
    Iedereen weet voor zichzelf wel, hoe het zit.



  2. Jan op 07-10-2015 om 20:30

    Ik ben, net als jij Wouter, de uitdaging aangegaan. Weet niet of je er geïnteresseerd in bent, maar ik wil je van een andere kant iets vertellen. Op dit moment noem ik mijzelf agnost, dus geen christen meer. Het volgende was voor mij een belangrijke ontdekking:

    Als christen wordt je verteld dat ‘geloof’ een hoge waarde is. De bijbel zegt in veel verzen dat je geloof moet hebben in de dingen die je niet ziet, geloven als een kind, de wijsheid van de wereld niet vertrouwen maar geloof moet hebben in Hem.

    Na het stellen van vragen ben ik tot de volgende conclusie gekomen: ‘faith is not a value…’.

    Geloof is eigenlijk een strategie, een strategie ten opzichte van waarheid. Zo hebben mensen vele strategieën naar waarheid. Denk bijvoorbeeld aan de strategie: ik heb altijd gelijk. Deze strategie heeft, zoals je misschien al kunt bedenken, ernstige gevolgen voor het vinden en verwerken van waarheid. Je negeert bewust dingen, je wordt arrogant, en ga zo maar door.

    Nu wil ik niet de wetenschappelijke methode gaan verheerlijken. Maar als we eerlijk zijn moeten we bekennen dat dit wel de beste strategie is die we nu hebben. Door de wetenschappelijke methode ben jij in staat om blogs te schrijven en deze online te plaatsen via jouw smartphone. Na honderden jaren zijn we ons gaan beseffen dat wij als mensen allerlei denkfouten maken (denk aan conformation bias, hindsight bias, een persoonlijk verband zien in de omgeving ook al is dit niet zo). Door onze ideeën te testen en onze eigen grootste scepticus te zijn, sluiten we deze fouten zo veel mogelijk uit.

    Maar goed, daarnaast heb je dus de strategie ‘geloof’. Wat zijn de gevolgen van deze strategie? Als geloof echt op nummer 1 staat, zoals duidelijk in de bijbel staat, dan loop je tegen de volgende problemen aan:
    – Je weet niet of waar je in gelooft uiteindelijk juist is omdat je je niet hebt laten leiden door de argumenten maar een andere willekeurig oorzaak (opvoeding, omgeving, etc)
    – Je hebt geen ‘zelfcorrigerend systeem’. Als je eenmaal ergens in gelooft, kom je er niet meer vanaf. Argumenten of de afwezigheid van argumenten doen er in deze strategie niet toe.

    Wat zou er gebeuren als ik de strategie ‘geloof’ toepas op de stelling: ‘ik ben koning van de wereld.’ Zoals je misschien al snapt, gaat dat hele rare/nare gevolgen hebben.

    De uiteindelijk vraag hierbij is dus: waarom zou een alwetende God zo’n slechte, niet corrigerende strategie hoog hebben staan? Niet alleen werkt de strategie duidelijk niet (duizenden godsdienst) het werkt uiteindelijk ook in zijn nadeel (meer dan 33000 denominaties binnen het christendom). ‘Hij’ maakt zichzelf ook direct verdacht, want dit systeem is ook perfect om elke voor van verkeerde realiteit te verbergen met de woorden: ja dat zal wel, maar je moet gewoon geloof hebben…

    Als je deze steen weg haalt, gaat het hele huis wat mij betreft wankelen.



    • Wouter van der Toorn op 08-10-2015 om 20:19

      Hi Jan, dank je voor je uitgebreide reactie. Ik weet niet of geloof zo werkt zoals je beschrijft. Ik denk dat geloof veel meer is dan regels en systemen van overtuigingen. En ergens bouw je nu zelf een systeem op op basis waarvan je vervolgens “een alwetende God” (in neem aan een fictieve, in jouw geval) afschrijft. Of zie ik het verkeerd?



  3. Rianne op 07-10-2015 om 14:31

    Twijfel is goed en zelfs nodig voor een oprecht geloof, denk ik. Ik vond zelf “De stilte van God” van Reinier Sonneveld heel mooi over dit onderwerp.



  4. Sarinah op 07-10-2015 om 12:39

    Twijfel is in mijn ogen niet fout. Nooit geweest. Alles klakkeloos aannemen, niet zelf op onderzoek uitgaan, geen vragen durven te stellen.. Dan ben je, om het even mooi te zeggen, een slapende bruid.

    Noach twijfelde, Abraham twijfelde, Mozes twijfelde, Sarah twijfelde, Jacob twijfelde, Jonah twijfelde, de discipelen van Jezus twijfelden, Johannes twijfelde, wie twijfelde er nou niet? De bijbel, ons zogenoemd compas, staat vol twijfel. Ik lees meer twijfel dan zekerheid. Maar op een of andere manier mogen wij vandaag de dag niet meer twijfelen. Want dan wankel je.

    Lekker door blijven zoeken en twijfelen. De waarheid is als een verborgen schat. Het christendom beweert die schat gevonden te hebben en te doorgronden. Daar gaat zij de mist in.



  5. erik op 07-10-2015 om 10:15

    Het woord twijfel zou ik eerder omzetten in een dialoog met God. we zijn nu eenmaal reizigers, de bijbel als een tom tom beetje oneerbiedig maar zo werkt het. Als ik een route in mijn Garmin heb gezet en ga deze fietsen, dan kom je geheidt in een situatie dat je twijfelt aan de route, er zijn opbrekkingen, fietspad blijkt geen fietspad te zijn, en heel af en toe zelfs naar een snelweg leidt. Ja en dan moet je wel effe je verstand gebruiken, maar eenmaal weer op de route, dan verdwijnt die twijfel om weer plaats te maken voor het volgende avontuur en ook daar horen alle twijfels bij, dit omdat je in een onbekende omgeving bevindt. Twijfel niet aan de Goddelijkheid van God, maar wij zijn het die twijfelen, het geloof is de hoop van alle dingen zeg ik maar. Maar er kan een mooi dialoog ontstaan tussen jou en God die jou weer op de route brengt naar de eindbestemming, en dat is Thuis komen bij de Vader.



  6. Ronald op 06-10-2015 om 23:25

    Toen Johannes de Doper door een smerige list in de bak was beland, kreeg hij enorme twijfels: Was Jezus wel de beloofde Messias of moeten we toch echt een ander verwachten? Zelfs Johannes die volgens het evangelie Jezus had gedoopt en daarbij zelfs ook een stem uit de hemel had gehoord. Zijn leerlingen kwamen terug met het antwoord van Jezus en vertelden dat ze hadden gezien dat blinden weer konden zien en lammen weer konden lopen. Zou Johannes nu totaal verlost zijn van alle twijfels? Ik kan het me moeilijk voorstellen… Waarschijnlijk was Johannes verlost van veel illusies, idealen en misschien ook net genoeg van de belangrijkste twijfels om weer hoop te vatten. Dat wens ik je toe Wouter! ‘Met het hart op de goede plaats’, zo ken ik je ook :)



  7. simonvangroningen op 06-10-2015 om 21:32

    Er zijn veel mensen die meetwijfelen aan van alles. Ik ook. Het maakt wel uit waar en waaraan je twijfelt. Soms moet je eerst intiem twijfelen. Als je het publiek doet ontmoet je ook mensen die (op dit moment) niet twijfelen. Soms moeten We van onze zekerheden af. Soms klemmen We ons vast aan de Rots. We zijn nu eenmaal geen kunstig verdichte fabels nagevolgd.



    • Wouter van der Toorn op 08-10-2015 om 20:22

      Simon, je hebt gelijk hoor, en dat besef ik me steeds meer, dat veel mensen nu even niet zitten te wachten op twijfel en vragen. Ze hebben het net gevonden, eindelijk rust. Zelf denk ik dat ik niet ben voorbereid op deze periode. Terwijl gedegen bodemonderzoek volgens mij heel goed is. Door te graven kom je volgens mij ook bij de Rots uit, als ik even in je voorbeeld oppak. Anders blijft er toch een hele zandlaag op liggen waar ik vervolgens mijn huis op bouw. Maar… misschien trek ik een beeld nu te ver door ;)



  8. Inge op 06-10-2015 om 21:20

    Twijfel maakt zacht wat hard is, twijfel breekt de grond waar je op stond. De harde kern wordt vloeibaar en begint te stromen… geen houden meer aan…

    terug naar de bron…



    • henkkarssenberg op 06-10-2015 om 22:25

      Beste Inge, we hebben elkaar op andere plaatsen ontmoet.
      Zolang het mooi weer is en alles op rolletjes loopt is het niet zo erg om eens even geen vaste grond onder de voeten te hebben en je lekker te laten drijven of te zwemmen als je dat kunt.
      Maar als het gaat stormen en je raakt in ruw en koud water terecht dan ben je maar wat blij als je in een reddingboot kunt stappen.
      Lees de Bergrede nog eens en dan vooral het laatste deel over bouwen op de rots of bouwen op het zand. (Mattheüs 7).

      Ik begrijp werkelijk niet, hoe je het twijfelen en de moerassige grond zo kunt verheerlijken.
      Ik ben nog steeds GKV. En ik heb in de laatste jaren heel wat schijnzekerheden, die er inderdaad wel waren in de vrijgemaakte kerk opgegeven. Wij wisten (weten) het allemaal wel erg goed.

      Maar de fout, die veel dertigers (en anderen) maken is dat ze met het badwater ook het kind weggooien. Jij bent goed in beelden en heel erg talig (welgemeend compliment!) dus je zult echt wel begrijpen wat ik bedoel.

      Met hartelijke groeten,

      Henk Karssenberg

      PS: water stroomt toch niet naar de bron, maar vanuit de bron?



    • Inge op 07-10-2015 om 18:11

      Beste Henk,

      Het is niet mijn bedoeling om het twijfelen te verheerlijken. Er zijn zelfs mensen waarvan ik hoop dat ze nooit zullen gaan twijfelen, omdat ik vrees dat zij zonder ‘vaste grond’ letterlijk zullen instorten.

      Twijfel kan een last zijn, vooral wanneer angst voor ‘straf’ of angst voor ‘het maken van fouten’ een rol speelt.
      Twijfel kan, wanneer moed/nieuwsgierigheid het wint van angst, ook een geschenk zijn voor een open geest.

      Zoveel mensen, zoveel verschillende inzichten. De één beleeft waarheid als ‘persoonlijk’ en de ander als ‘universeel’. De één zegt: “Tot hier en niet verder” en voor de ander begint het dan pas.

      Is de weg van twijfel een weg die naar de ondergang leidt? Of leidt deze weg misschien naar vrijheid?
      Is de mens die zegt: “De bijbel is Gods woord omdat dat in de bijbel staat” gehoorzaam of naïef?
      En degene die zegt “Ja maar dat is een cirkelredenatie”, laat die persoon zijn eigen verstand teveel spreken en is hij misschien verleid door de duivel, of begint hij juist iets te begrijpen van de ontstaansgeschiedenis van de bijbel?

      Zoveel mensen, zoveel antwoorden…

      Ik weet wel dat degenen die sterk geloven in een vaste grond onder hun voeten, dit ook hun medemensen gunnen. (Dat blijkt maar weer uit jouw bezorgde bericht, waarvoor mijn dank!)

      Ik gun de mensen die vragen hebben, de ruimte om deze vragen te stellen. Niet gehinderd door angst van henzelf of van hun omgeving. En evenmin gehinderd door mensen die voor hen bepalen welke vragen je wel en welke je niet zou mogen stellen.

      Iemand zei me ooit dat foute vragen niet bestaan, maar wel foute antwoorden…

      Het gaat mij om loslaten wat knelt en beperkt. (Daar zal je het vast mee eens zijn, dat deed je zelf ook, vertel je in je bericht.)

      Als je (aangeleerde antwoorden) loslaat… kan je mee met de stroom…. naar de kern, de essentie, de bron…

      “Vanaf het moment dat een kind de naam van een vogel leert zal het die vogel nooit meer echt zien.” Krishnamurti



    • Wouter van der Toorn op 07-10-2015 om 18:40

      Even off-topic, maar Henk Karssenberg, heb je een missie hier in de reacties? Je spreekt mensen direct aan, hebt een maniertje om ze te ‘duiden’ en vooral je eigen gelijk aan te geven. Ik word wat nerveus van je reacties. Dit is het gevoel: “Henk weet namelijk alles, dus goed luisteren hè!”



  9. andrewvaningen op 06-10-2015 om 16:51

    Fijn stuk! Gods zegen!



  10. Susan op 06-10-2015 om 14:55

    Mooi verwoord, vooral dat laatste dat er na twijfel nieuw geloof kan komen maar het hoeft niet. Dat is inderdaad erg eng, dat die mogelijkheid bestaat… Maar misschien is het wel zoals Rob Bell zegt in zijn 2e robcast (zo noemt ie ze nou eenmaal….) keep searching, don’t settle halfway
    Als je blijft zoeken dan vind je het uiteindelijk terug (of iets beters)
    Dat hoop ik dan maar!



  11. henkkarssenberg op 06-10-2015 om 13:56

    Dag Frank,

    Als Jezus Christus echt uit de dood is opgestaan dan wordt alles anders. Als Hij niet uit de dood is opgestaan dan is het evangelie niet meer dan gebakken lucht, die misschien een poosje lekker ruikt maar uiteindelijk verdwijnt. Het is het één of het ander.

    Paulus wist ook niet alles. Hij twijfelde aan zichzelf en vond zichzelf maar zwak. Maar één ding liet hij zich niet ontnemen: Jezus Christus, gekruisigd, gestorven en opgestaan.

    Niet: het evangelie werkt dus het is waar.
    Maar: het evangelie is waar dus het werkt.

    Alle vijf ‘grote christenen’ die je noemt waren ten volle overtuigd van de waarheid en voor vier van hen is dat geloof inmiddels overgegaan in zien.

    Henk Karssenberg, Amersfoort



  12. Jeanne op 06-10-2015 om 11:23

    Fijn stuk. Echt om even over na te denken. Ik lees ook graag Frederick Buechner. Een klein deel van zijn boek “Beyond Words” is vertaald en ooit uitgegeven als “Klein woordeboek voor twijfelaars”. Zeer de moeite waard. Jammer (erg jammer) dat niet het hele boek is vertaald. Ik kan het je van harte aanbevelen.